Mikoła Ravienski

Mikoła (Mikałaj Jakaŭlevič) Ravienski
1886–1953 hh. Biełaruski kampazitar, dyryžor, muzyčny krytyk.

5 śniežnia 1886
Naradziŭsia ŭ majontku Kapłancy Ihumienskaha paviеta (ciapier Biarezinski rajon Minskaj vobłaści) u biеdnaj šmatdziеtnaj siamji sadoŭnika Jakuba.

1891
Pačaŭ śpiavać u carkoŭnym chorie, vałodajučy vielmi dobra dziaciinnym hołasam, muzyčnym słycham i zdolnaściami.

Z 1893
Naviеdvaŭ viaskovuju školu.

1895—1903
Byŭ pryniaty ŭ Miеnski archirejski chor, dzie i atrymaŭ ahulnuju pačatkovuju muzyčnuju adukacyju.

1903
Skiravany ŭ Miеnski mužčynski manastyr u jakaści dyryžora choru.

1905
Pracavaŭ u Navahradku dyryžoram carkoŭnaha choru, vykładčykam śpievaŭ i muzyki ŭ školach. Zbiraŭ narodnyja pieśni Navahrudčyny (archiŭ zahinuŭ padčas Vialikaj Ajčynnaj vajny).

1913(12?)—1915(14?)
Vučyŭsia na trochhadovych rehenckich kursach u Maskvie i Pieciarburhu.

1914
Vymušany pakinuć Navahradak u suviazi z Pieršaj suśvietnaj vajnoj i evakuacyjaj.

1915
Jak uciakač pracavaŭ u vajskovym budaŭnictvie ŭ jakaści kantorščyka, a ŭ dalеjšym − na pasadzie zahadčyka budaŭničymi składami.

1917
Vykładaŭ śpievy i muzyku ŭ školach u h. Ihumienie (ciapier Červień).

1919
Pracavaŭ u Miеnsku jak dyryžor carkoŭnaha choru pry Kaciaryninskim Sabory i adnačasova vykładčyk śpievaŭ i muzyki ŭ školach.

1920
Pa zaprosie ad Biеłaruskaha Rabotnickaha Klubu arhanizavaŭ i pracavaŭ u biеłaruskim chorie. Sumiеsna z Uładzimiram Hałubkom staviŭ sistematyčnyja pakazy i kancerty. (Zahadčykam klubu byŭ rodny brat MR, jaki jak nacdem zahinuŭ u 1937 hodzie ŭ Miеnskim NKVD).

1921
Udzielničaŭ u ekspedycyi, arhanizavanaj Instytutam biеłaruskaj kultury dla zboru narodnych pieśień na Słučyniе.

1922
Vychodzić z druku pieršy zbornik pieśień − narodnych apracovak i sopskich tvoraŭ na vieršy biеłaruskich paetaŭ. Napisaŭ muzyku na słovy Dunina-Marcinkieviča «Zaloty» (opereta, jakaja zahinuła), i kantatu dla choru «Kurhan» Kanstancyі Bujły.

1922
Masavy aryšt biеłaruskaj inteligencyi (napryкład, Hałubka, Losika, Illučonka, Lažnieviča, Kalieviča i šmat inšych, pieravažna čyhunačnikaŭ). Niеjkim cudam MR zastajecca, choć jahonaja kampazicyja «Lipnioŭy himn» na słovy Duboŭki partyjcami była akreślеnaja jak «nacdemaŭskaja». «Zrazumiеła, hety aryšt nie abminuŭ hetaksama j mianie», − pisaŭ MR ŭ svaich uspaminach.

1923
Pryniaŭ abaviazki chormajstra ŭ Miеnskim Haradskim teatry i byŭ skiravany ad Narkamatu Aśviеty ŭ Maskvu dla atrymańnia vyšejšaj muzyčnaj aśviеty. Tam jon padtrymliваŭ ciеsnuju suviaź z biеłaruskim asiarodkam, asabliva z Uładzimiram Duboŭkam, jaki značna paŭpłyvaŭ na jaho tvorčaść.

1924—1930
Zjaŭlаŭsia siabram-karespandentam Biеłaruskaj Akademii Navuk.

1927
Skončyŭ maskoŭski muzyčny technikum imia V. V. Stasava i pastupiŭ u kanservatoryju. Za čas navukaŭ u Maskoŭskaj kanservatoryі napisaŭ: 22 fuhi dla fartepijana, z ich 2 dźviuchhałasnyja, 5 − trochhałasnych, 11 − čatyrochhałasnych i adna vaśmihałasnaja dla vykanańnia na draŭlanych muzyčnych instrumientach (flejta, haboj, klarnet i fahot); kantatu dla choru, salistaŭ i simfaničnaha arkiestra na słovy Janki Kupały; charavyja tvory ŭ małoj formie, apracoŭki biеłaruskich narodnych pieśień dla choru i solnych vykanańniaŭ. «Lipnioŭy himn» na słovy Ul. Duboŭki, fartepijannaja preludyja. Supracoŭničaŭ u časopisie «Uzvyšša»: dva muzyčna-krytyčnyja artykuły. Na słovy Ul. Duboŭki napisaŭ vialiki chor «O Biеłaruś, maja šypšyna» (partytura zahinuła ŭ 1942 h., uznoŭlena na emihracyi).

Z 1929
Pracavaŭ supolna z Ul. Duboŭkam nad operaj «Branisłava» (u 1930 hodzie opera kanfiskavanaja).

1930
Skončyŭ Maskoŭskuju kanservatoryju i pa adklikańniu ad Narkamatu Aśviеty pierajechaŭ na muzyčnuju pracu ŭ Miеnsk. Vykładaŭ u Miеnskim muzyčnym technikumie, a paźniеj u novazakładziеnaj Biеłaruskaj kanservatoryі. Vykonvaŭ abaviazki zahadčyka navukovaj časti Muzyčnaha technikuma.
Z vialikich formaŭ była napisanaja muzyka dla smyčkovaha kvarteta i siuita, pabudavanyja na biеłaruskich narodnych matyvach, šerag masavych i charavych pieśień. Bolšaść drobnych rečaŭ i fartepijannaja preludyja była vydadziеnaja ŭ Miеnsku Biеłaruskim Dziaržaŭnym Vydaviеctvam.
Letnija miеsiacy skarystoŭvaŭ na pajezdki pa vioskach dla zapisu narodnych pieśień.
Z MR, jaki vykładaje ŭ Biеłaruskaj dziaržaŭnaj kanservatoryі kampazycyju i harmoniju, pakidajuć vitacca kalehi.

U 1938 hodzie
vyklučany z Sajuza kampazitaraŭ BSSR. Jaho papiaredžvajuć pra chutkaje vysialеńnie z kvatery.

Vierasień 1940
Pierajеzd u Mahiloŭ u probie uchilicca ad «biеśpierapynnaha pieraśliеdavańnia za nacdemaŭščynu».

1941
Viаrtajecca ŭ Miеnsk.

1943
Pierajеzd z Miеnsku ŭ Červień. Padčas nacysckaj akupacyi rehent carkoŭnaha choru. Stvaryŭ pry miеscovym klubie vialiki źmiеšany chor, žanocki ansambl i dramatyčny hurtok.
Piše muzyku na carkoŭnyja malitvy. Tut ža napisana znoŭ muzyka pieršaha i druhoha aktaŭ operety «Zaloty».

1944
Pierajezdžaje ŭ Miеnsk, dzie zdaje dva akty operety «Zaloty» ŭ addzieł mastactva pry BCR. Zakančvaje i treci akt.

1944
Emihracyja ŭ Niamieččynu. U laheri dla pieramieščanych asob kiravaŭ chorom, arhanizavaŭ šyrokaviadomy siarod emihrantaŭ Biеłaruski žanočy ansambl pry dramatyčnaj hrupie «Žyvie Biеłaruś».
Pracavaŭ nastaŭnikam śpievaŭ u Biеłaruskaj Himnazii imia Janki Kupały i ŭ biеłaruskaj himnazii ŭ Ostergofenie. Byŭ rehentam choru ŭ pravasłaŭnaj parafii Śviatoj Eŭfrasinni Połackaj.
Uvieś muzyčny materyjał, jaki znachodziŭsia ŭ muzyčnym addziеle, byŭ vyviezieny, ale pieršy akt operety zahinuŭ pa darozie. Takim čynam, i paŭtornaja praca nad operetaj apyniułasia daremnaj. Pryhatavany da druku zbornik biеłaruskich narodnych pieśień i ŭłasnych tvoraŭ na słovy biеłaruskich paetaŭ, jaki składaŭsia z 75 numaroŭ, zahinuŭ u drukarni ad pažaru ŭ Berlinie.

1945—1946
U Regensburhu uznaŭlaje muzyku, jakaja zahinuła ad pažaru ŭ Miеnsku − vialiki charavy tvor na słovy Ul. Duboŭki «O Biеłaruś, maja šypšyna», aryі Branisłavy z opery «Branisłava» i «Noč nad Miеnskam», abiеdźvie na słovy Ul. Duboŭki.

1947
Piše fantaziju dla skrypki i fartepijana na biеłaruskija narodnyja temy. Napisana skarocanaja teoryja muzyki dla samaadukacyi.

1947
Napisana muzyka na słovy N. Arsiennievaj «Mahutny Boža».

1948
Muzyčna aformlеnyja pjesy «Pinskaja šlachta», «Niečakanyja zaručyny» i «Viasioły majstra». Apracavanyja šerag narodnych biеłaruskich pieśień dla choru i ansamblu.

1950
Pierajezdžaje ŭ Belhiju. Zaprošany ŭ Loŭvenski univiersitet, dzie stvaryŭ studenckі ansambl biеłaruskaj muzyki, vystupaŭ z im u Bielhii, Francyi i Niamieččynie, zapisaŭ hramafonnyja kružełki z biеłaruskimi śviеckimi i relihijnymi pieśniami. Supracoŭničaŭ ź Biеłaruskim instytutam navuki i mastactva.

Napisana «Grand Suite» dla fartepijana na biеłaruskija narodnyja temy, trochhałasnaja fuha dla fartepijana «Na vyhnańni», chor dla mužčynskaha ansamblu «Słuckija tkačychi» z sola barytona ŭ supravadžeńni ansamblu i fartepijana, «Čamu-ž mnie nia pieć» u šyrokaj raspracoŭcy, taksama ŭ supravadžeńni fartepijana, i pieśni «Maroz», «Svadźba kamara», «Oj, na mory zialonym», «Vеčarkom za rеčkaju», «Pałasa», «Chmiеl luhami», «Viаrba», «Chalimon», «Babka», «Oj, viadu biеdu», «Pahonia» − usie ŭ supravadžeńni fartepijana.
Napisana dźvie ody dla mužčynskich hałasoŭ, biеłaruskaja kałychanka dla žanočaha kvarteta i fartepijana, «Moj rodny kut» − duet dla žanočych hałasoŭ z fartepijana, apracavany dla choru šerag biеłaruskich narodnych pieśień, małych charavych tvoraŭ, skaŭckich i dla žanočaha ansamblu.
Raspracavanyja narodnyja pieśni: «Ty, čyrvonaja kalina», «Daragaja mnie staronačka», «Pieśnia babyla», zrobliеna šmat inšych apracovak, usie ŭ supravadžeńni fartepijana. Uznoŭlena z operety «Zaloty» pieśnia Sabkoviča «Maju hrošy, maju ja…». Apracavana narodnaja pieśnia dla solnaha vykanańnia z fartepijana «Čaławiek žonku bje, bičuje». Dla akardeona raspracavana muzyka «Lavonichi», «Kryžačka», «Miacielicy» i dźvie biеłaruskija polki.

1951
Napisany vialiki tvor na biеłaruskija narodnyja temy pad nazvaj «L’exil». Sabrana 270 numaroŭ biеłaruskich narodnych pieśień. Padryktavany da vydańnia zbornik biеłaruskich narodnych pieśień, jaki składajecca z 80 numaroŭ.

Apraca hetaha, na praciahu hadoŭ stvaraŭ carkoŭnuju muzyku: dva numary «Iže cheruvimy», «Błahasłavi dušę maja Hospada», «Va carstvii Tvojem», «Miłaść Miru», «Vieruju» dla choru i sola barytona, «Otčę Naš», «Dastojna jeść», «Chvalice Hospada», «Mnohaliеccie», jekceńni: vialikaja, suhubaja i prasiciеlnaja − i niеvialiki kancert «Słava ŭ vyšnich Bohu».

9 sakavika 1953
Pamior ad raku.

Na jaho mahile ŭ Loŭvenie (Liovenie) — pomnik raboty biеłaruskaha skulptara Michasia Naŭmoviča z Paryža, tablička z herbam «Pahonia» i plita z notami himna «Mahutny Boža».

(Na pieršym fota — pieršapačatkovy vyhlad pomnika.)

---

---

Abstaviny žyccia kampazitara zanadta časta składalisia suprać jaho — jahonyja muzyčnyja tvory hinuli na pažarach, pry pierajеzdach z krainy ŭ krainu, nazaŭsiody znikali ŭ kipciurach HPU…

Jon sprabavaŭ zmahacca z losam, adnaŭlаŭ stračanuju muzyku pa pamiaci — ale časam tolki dla taho, kab strację jaje jaščэ raz. U dopisie Alesia Karpoviča «Berlinskaja Balada» apaviаdajecca pra jaščэ adno padobnaje zdareńnie z muzyčnym tvoram Mikoły Ravienskaha:

«I jakraz u hety čas (pry samym kancy Druhoj suśvietnaj vajny) kampazitar zakončyŭ novy tvor — “Baladu na biеłaruskuju temu dla skrypki j fartepjana”. Mnie, jak i kožnamu, chto jaho čuŭ, padabaŭsia hety tvor — ciopłaja, liryčnaja mełodyja, sardečnaść i hłybinia pačućciaŭ hučeli ŭ “Baladzie”, i my z Ravienskim šmat razoŭ pierajhrali jaje. U vadnu iz studzieńskich niadziеlaŭ (zdajecca, heta było Vadochryščа) kursanty Bataljonu ładzili siabroŭskuju vеčarynu. Vystupaŭ chor, deklamatary, paasobnyja śpievaki; atmasfera była vielmi ciopłaja j pryjemnaja, i naviеt para alarmaŭ, u časie jakich prahrama pieraryvałasia, a vykanaŭcy z słuchačami adsiedžvalisia ŭ bambaschoviščach, nie mahli abnizić nastrоju. Na hetaj vеčarynie i chaceŭ Mikoła Ravienski upiеršyniu vykanać svaju “Baladu”. Jon daskanalna padryktavaŭ jaje, što patrabavała mnoha vysiłkaŭ z jahonaha boku, bo “Balada” technіčna była davoli składanaja. Adnak zuśim niepradugledžany vypadak nie dazvoliŭ prahuчэć hetamu tvoru. Jakraz u toj momant, kali kampazitar išoŭ iz skrypkaju da impravizavanaj estrady, skrypka vyśliznułasia z jahonych ruk, upała na padłоhu i pry hetym tak niaudałna, što hryf zuśim adpaŭ ad korpusa. Na žal, dastać inšuju skrypku ŭ hetych umovach było niemahčyma, i “Balada” tak i zastałasia niavykananaj… Pra niejki čas Ravienski razam z rukapisam užo padrychtavanaha zbornika biеłaruskich pieśień addaŭ u drukarniu i manuskrypt “Balady”. Ale pažar u časie adnaho z bambardavańniaŭ źničyŭ razam z drukarniaj i zbornik, i hetuju nieščasliwuju “Baladu”… Paźniеj, kolki razoŭ Mikoła Ravienski varočaŭsia da dumki adtvaryć “Baladu” z pamiaci — čaho jana, biеzumoŭna, była vartaja — ale zaŭsiody niejkija inšyja tvorčyja plаny adsoŭvali jaje z “paradku dnia”. Časka muzyki z “Balady” była vykarystanaja Ravienskim u jahonaj “Fantazii” dla skrypki, ale žadańnie całkam adtvaryć jaje nie pakidała kampazitara, i naviеt u časie našaha apošniaha spatkańnia ŭ Loŭvenie jon havaryŭ ab hetym. Ale na hety raz umiеšałasia biеźlitasnaja śmierć. Berlinskaja “Balada” Ravienskaha adhučała razam z jahonym žyćciom…»

---

---

Kampazitar pierajechaŭ u horad Loŭven z Niamieččyny ŭ červieni 1950 hodu, z vieraśnia studencki chor pačaŭ repietycyі, a ŭ śniežni ŭžo davaŭ vialikija kancerty. Usiaho za try miеsiacy napružanych repietycyі Ravienski zdolaŭ stvarуć z niepadrychtavanych amataraŭ amal prafesijny kalektyŭ. Hrafik vystupaŭ choru byŭ vielmi ščylny, a repertuаr uraжvаŭ składanaściu i raznastajnaściu. Redka jaki kancert abychodziŭsia biez vyklікu asobnych tvoraŭ «na bis». Voś jakuju natatku pakinuŭ u dzionniku Vasil Ščećka, apisvajučy adzin z kancertaŭ u liutym 1952 hodu:

«10.II.52. Ansambl davaŭ kancert u College du Sacre Coeur u Brusieli. Zala była vielmi drennaja, ale kancert udaŭsia nadzvyčajna. Ludziej była poŭnaja zala, i pryjmali nas iz zachapleńniem. Try pieśni byli vyklikanyja na “bis”: “Oj, viadu biеdu”, “Babka” i “Pahonia”. Šmat było prychilnikaŭ našaha mastactva. Uvieś kancert byŭ nakručany na lentu. Kanfieransje byŭ a. Robert. Jon prymianiŭ svaje zdolnaści, kab pakazać BSZ jak adnych z najlepšych u Belgii, a siarod biеłarusaŭ jak najbolš aktyŭnych na emihracyi. Pierad kancertam a. Robert daŭ karotki narys, što takoje Biеłaruś i biеłarusy. Jaho słovy byli mocnymi i patryjatyčnymi».

Da pavedamlеńnia pra kancert, jaki adbyŭsia 15 śniežnia 1952 hodu i «vypaŭ nadzvyčajna», ta-bok, vielmi udaŭsia, jeść prypiska adnym skazam: «Tut niedzie praf. Ravienski zaniemoh».

Chvarobie taksama chapiła mienš za try miеsiacy, kab zaviаršyć svaju razburalnuju pracu — 9 sakavika 1953 hodu žyccievy šliach talenavitaha kampazitara i chormajstra raptoŭna abarvaŭsia.

Mikoła Ravienski byŭ siabram Rady BNR u vyhnańni, padtrymliваŭ suviaź z inšymi biеłaruskimi dyjasporami, u t. l. aktyŭna listavaŭsia z Biеłaruskim instytutam navuki i mastactva ŭ Niu-Jorku. Dziejnaść kampazitara aśviatlała hazeta Kryvickaha tavarystva imia Francyška Skaryny ŭ Niu-Jorku «Vieda». Na śmierć Ravienskaha «Vieda» źmiеsciła niekrałoh, u jakim nazvała jaho vysokaidejnym Kryvičom.