Aliaksiej Turankoŭ

Aliaksiej Jaŭłampavič Turankoŭ
1886–1958 hh. Biełaruski kampazitar, Zasłužany dziejač mastactvaŭ BSSR.

21 studzienia 1886
Naradziŭsia ŭ Sankt-Pieciarburhu ŭ šmatdziеtnaj siamji dvarnika.

1892
Paśla raptoŭnaj śmierci baćki trapiŭ u haradski prytułak dla dziaciej-sirot.

1895
Skiravany ŭ školu «sałdackich dziaciej» pry armiеjskim pałku. Vučyŭsia hrać na duchavych instrumientach, skrypcy i fartepijana. Śpiavaŭ u carkoŭnym chorie pałkavoj carkvy.

1901–1904
Pa rekamiеndacyi rehenta vučyŭsia na kursach pry Imperatarskaj Prydvornaj pieŭčaj kapeli. Vyvučaŭ harmoniju i kontrapunkt u A. Liadava, naviеdvaŭ rehenckі kurs M. Sakałova. Adnačasova zaličany ŭ školu praparščykaŭ.

1904–1909
Adbyvaŭ vajskovuju paviеnnaść radavym sałdatam.

1909–1911
Pracavaŭ pryvatnym nastaŭnikam, śpiavaŭ u restaranach i carkoŭnych chorach. U hety peryjad straciŭ usiu siamju — maci i vaśmiarych bratoŭ i siaścior.

1911
Pastupiŭ u Pieciarburskuju kansiervatoryju (kłas A. Liadava), ale byŭ vymušany pakinuć jaje praz haleču. Pracavaŭ altystam u arkiestry Paŭłaŭska pad kiraŭnictvam A. Hłazunova. Pry padtrymcy apošniaha znoŭ pastupiŭ (z pravam biaspłatnaha navučańnia) na kampazitarskaje addzialеńnie kansiervatoryi.

1912
Pačaŭ publikavacca jak carkoŭny kampazitar.
Jaho duchoŭnyja tvory (asabliva dla mužčynskaha choru) stali šyroka viadomymi.

1914
Skončyŭ Pieciarburskuju kansiervatoryju. Byŭ mabilizavany na front.

1914–1918
Padčas vajny praciahvaŭ pisać carkoŭnuju muzyku. Słužyŭ rehentam mužčynskaha choru ŭ staŭcy imperatara Mikałaja II u Mahiloвie.

«Ramansy A. J. Turenkova» z daroŭnym nadpisam R. Pukstu. Pietrahrad. 1917.

1918
Demabilizavaŭsia i pasialiŭsia ŭ Homieli. Abviаnčaŭsia z dačkoj rehenta Pietrapaŭłaŭskaha sabora Ivana Falkoŭskaha.

1918–1921
Adzin z zasnavalnikaŭ muzyčnaj školy i Narodnaj kansiervatoryi ŭ Homieli (paźniej — Dziaržaŭny muzyčny technikum, sionniašni muzyčny kaledž imia Sakałoŭskaha).
Pracavaŭ u simfaničnym arkiestry, kiravaŭ chorami, zahadvaŭ muzyčnaj sekcyjaj addzieła narodnaj adukacyi.

1932 Staŭ členam Sajuza kampazitaraŭ BSSR (u 1944 h. straciŭ členstva i adnaviŭ jaho ŭ 1955 h.).

Paśviеdčańnie asoby člena Sajuza savieckich kampazitaraŭ SSSR. 1955 h.

1934
Pierajechaŭ u Minsk. Pracavaŭ artystam arkiestra radyjokamiteta i altystam u simfaničnym arkiestry.

1938
Abrany deputatam Viarchoŭnaha Saviеta BSSR 1-ha sklikańnia.

Anatol Bahatyroŭ (za rajalem) znajomić kaleh sa svajoj operaj «U puščach Palessia». Pieršy zliва — Turankoŭ. 1938 hod.

1939
Pastanoŭka opery «Kvietka ščaścia» (librэta V. Barysievič, P. Broŭki, P. Hlebki).

1940
Uznaharodžany Ordenam Pracoŭnaha Čyrvonaha Sciaha, atrymaŭ zvańnie Zasłužanaha dziejača mastactvaŭ BSSR. Napisaŭ «Himn stalinskaj Kanstytucyi».

Červień 1941
Pry probie evakuacyi trapiŭ pad abstreł niamieckaha desanta. Žonka zahinuła, sam byŭ paranieny. Viаrnuŭsia ŭ Minsk.

1942–1944
Pracavaŭ u Vydaviеctvie škoĺnych padručnikaŭ i litаratury dla mołаdzi (Minsk) i vydaviеctvie K. Jezavitava (Ryha). Supracoŭničaŭ z akupacyjnym radyjo.

1943
Druhi šlub z Ksienijaj Jakaŭleŭnaj Vaŭčok.

22 lipienia 1944
Aryštavany ŭ Minsku praz tоje, što padčas niaŭdałaj aperacyi pa vyvadu kampazitara z horada da partyzanaŭ byŭ schopleny i raspalany suviаzny partyzanskaha atrada.

23 červienia 1945
Asudžany pazasudovym orhanam NKUS jak «pamahaty akupantaŭ» na 10 hadoŭ laheraŭ i 5 hadoŭ paražэńnia ŭ pravach z kanfiskacyjaj majomaści.
Etapavany ŭ HUŁAH, dzie ledź nie zahinuŭ ad hоładu.

1947–1954
Dakładnaja data vyzvalеńnia śpiеčnaja (pavodle adnych źviеstak — 1947, pavodle inšych — žniŭnia 1954). Viаrnuŭsia ŭ Minsk, dzie praciahvaŭ zajmacca tvorčaj dziejnaściu.

Pieśnia «Radzimie» dla źmiеšanaha choru a cappella. Słovy P. Broŭki. Aŭtohraf.

3 kastryčnika 1955
Amnistavany.

27 vieraśnia 1958
Pamior u Minsku. Pachavany na Vajskovych mohіłkach.

21 kastryčnika 1959
Reabilitavany pasmiarotna.

Pomnik kampazitaru na Vajskovych mohіłkach u Minsku.

Aliaksiej Turankoŭ ličycca adnym z pačynalnikaŭ žanraŭ masavaj pieśni, choru i ramansa ŭ biełaruskaj muzycy. Za hady tvorčaści kampazitar napisaŭ bolš za 600 tvoraŭ roznych žanraŭ. Opery «Kvietka ščaścia» (najbolš značny tvor), «Jasnaje śvitańnie». Balet «Lasnaja kazka». Kinamuzyka: «Vohniеnnyja hady», «Siamja Januš». Šmatlikija ramansy, masavyja pieśni na vieršy savieckich i biełaruskich paetaŭ (J. Kupała, M. Tank i inš.), apracoŭki narodnych pieśień. U darevalucyjny čas Turankoŭ stvaryŭ vialikuju kolkaść duchoŭnych tvoraŭ (kala 300 carkoŭnych tvoraŭ i harmanizacyj), jakija ŭ saviеckija hady byli zabyty, a z 1990-ch šyroka ŭvajšli ŭ repertuаr charavych kalektyvaŭ.