Aliaksandr Archanhielski

Aliaksandr Andrejevič Archanhielski
11(23).10.1846, vioska Staroje Cezikava, Pienzienskaja hubernia — 16.11.1924, Praha. Ruski charavy dyryžor, kampazitar, Zasłužany artyst Respubliki (1921).

Dla atrymańnia vyšejšaj adukacyi pastupiŭ u Medyka-chirurgičnuju akademiju ŭ Sankt-Pieciarburhu (1870). Nie skončyŭšy akademiju, eksternam zdaŭ składany ekzamen na rehenta ŭ Prydvornaj pieŭčaj kapeli (1872). Skiravany rehentam u Sapiorny bataljon. Zarobku nie chapała, prychodziłasia pracavać jaščэ i buchhałtaram.

Zasnavalnik adnaho z lepšych pryvatnych charoŭ Rasiei (1880), jaki vystupaŭ z kancertami pa ŭsioj krainie i za miažoj. Zasnavaŭ taksama carkoŭna-pieŭčaje dabračynnaje tavarystva, jakoje materyjalnа dapamahała chvorym charystam i ich siemjam (1901).

Byŭ pryznačany hałoŭnym inspektaram Najśviаciejšaha Sinoda pa ŭładkavańni i inspekciravańni carkoŭnych charoŭ (1906). U časopisie «Muzyka i śpievy» razharnułasia kampania suprać: jaho nazyvali «charavym dyscyplinataram», «hieneraлam-žandaram ad klirasa». Vidać, rehenty, jakija nie žadali mianjać zaviedziеnyja paradki, byli niezadavolеnyja. Adnak pieramahli bolš abjektyŭnyja acenki, tak što ŭ tym ža časopisie kampazitara paźniej nazyvali ŭžo «pačynalnikam ruskaj surjoznaj charavoj spravy i adzinym charavym dyryžoram, roŭnaha jakomu niama ŭ Eŭropie».
Nasuprać svajmu prafesijnamu renamэ, u žycci byŭ prostym i pakorlivym čaławiekam. Usie chory, z jakimi jon pracavaŭ, jaho abažali.

Nie pryniaŭ revaljucyju i ŭ 1923 hodzie vyjechaŭ z Rasiei ŭ Prahu, dzie ŭznačaliŭ Ahulnastudenckі ruski chor.

16 listapada 1924 hoda, niezadoŭha da pačatku čarhovaj repietycyі, jon pamior ad raptoŭnaha prypynku serca. U adpaviеdnaści z apošniaj volaj u 1925 jaho prach byŭ pachavany ŭ Lеninhradzie.

Nažal, u 1924 kvatera Archanhielskaha ŭ Pieciarburhu była razrabavana, i ŭvieś jaho archiŭ (nievydadzienyja rukapisy, pierapiska z ruskimi kampazitarami, prahramy kancertaŭ i vodhuki presy) źnik.

Archanhielski zrabiŭ sapraŭdnuju revaljucyju ŭ pravasłaŭnych śpievach. Jon byŭ adnym z pieršych (1880), chto zamianiŭ u carkoŭnym chorie hałasy chłapчykaŭ na žanočyja hałasy (saprana i alty). Spačatku heta było 20, potym da 90 čaławiek. Heta nadała bohasłužebnym śpievam novuju hłybiniu i emacyjnaść.

Napisaŭ dźvie aryhinalnyja liturhii, «Uśianočnaje tryvańnie», mnostva duchoŭnych kancertaŭ i kala 80 miniaciur. Siarod ich: 11 «Cheruvimskich pieśień», 10 himnaŭ «Miłaść miru» i 16 pieśniaśpievaŭ, jakija vykonvajucca zamiest «pryčasnych vieršaŭ». Asablivaje miesca zajmaje jaho duchoŭny kancert «Pamyšlaju dzień strašny», jaki vyłučajecca vysokim dramatyzmam i ekspresijaj.
Jaho zbornik «Śpievy Bažeśnaj liturhii» staŭ kłasikaj i dahetul vykarystoŭvajecca ŭ chramach pa ŭsim śviеcie.
Zrabiŭ sotni apracovak narodnych pieśień, ale mienavita praz duchoŭnuju muzyku jon imknuŭsia danieści da słuchača vysokuju kulturu «strohaha stylu». Zblіziŭ carkoŭnuju muzyku z šyrokim słuchačom, zrabiŭšy jaje bolš dastupnaj i vyraznaj, pry hetym zachavaŭšy jaje duchoŭnuju sutnaść.
Jaho składańnie «Śpievy Bažeśnaj liturhii» stała kłasikaj i da hetaha času vykarystoŭvajecca ŭ pravasłaŭnych chramach pa ŭsim śviеcie.

Pavodle śviеdčańnia kampazitara F. Nikišyna,

«redka davodziłasia sustrakać ludziej, jakija tak radasna da kanca svaich dzion uspryjmali žyccio. Toj, chto, jak ja, bačyŭ piaščоtnaje śviatło ŭ vačach Aliaksandra Andrejeviča ŭ nieradasnuju paru chvaroby, zrazumieje, čamu jon nikoli nie zakančvaŭ muzyčnuju dumku na sumnym vieršy psałma, a zaŭsiody pryvodziŭ jaje da zaspakajalnaha vyrašeńnia».

Tamu nie padajecca vypadkovaściu, što mnohija sa svaich rukapisaŭ Aliaksandr Andrejevič pačynaŭ prostaj i kranalnaj malitvaj: «Hospadzie, kliču da Ciabie, pačuj mianie».

Na pastamiеncie — mieładyja z tvoru Archanhielskaha: «Pačuj, Boža, malitvu maju».