Аляксандр Архангельскі

Аляксандр Андрэевіч Архангельскі
11(23).10.1846, вёска Старое Цезікава, Пензенская губерня — 16.11.1924, Прага.
Рускі харавы дырыжор, кампазітар, Заслужаны артыст Рэспублiкi (1921).

Для атрымання вышэйшай адукацыі паступіў у Медыка-хірургічную акадэмію ў Санкт-Пецярбургу (1870). Не скончыўшы акадэмію, экстэрнам здаў складаны экзамен на рэгента ў Прыдворнай пеўчай капэле (1872). Накiраваны рэгентам ў Сапёрны батальён. Заробку не хапала, прыходзілася працаваць яшчэ і бухгалтарам.

Заснавальнік аднаго з лепшых прыватных хароў Расіі (1880), які выступаў з канцэртамі па ўсёй краіне і за мяжой. Заснаваў таксама царкоўна-пеўчае дабрачыннае таварыства, якое матэрыяльна дапамагала хворым харыстам і іх сем’ям (1901).

Быў прызначаны галоўным інспектарам Найсвяцейшага Сінода па ўладкаванні і інспекціраванні царкоўных хароў (1906). У часопісе «Музыка і спевы» разгарнулася кампанія супраць: яго называлі «харавым дысцыплінатарам», «генералам-жандарам ад кліраса». Відаць рэгенты, якія не жадалі мяняць заведзеныя парадкі, былі незадаволеныя. Аднак перамаглі больш аб’ектыўныя ацэнкі, так што ў тым жа часопісе кампазітара пазней называлі ўжо «пачынальнікам рускай сур’ёзнай харавой справы і адзіным харавым дырыжорам, роўнага якому няма ў Еўропе».
Насуперак свайму прафесійнаму рэнамэ, у жыцці быў простым і пакорлівым чалавекам. Усе хоры, з якімі ён працаваў, яго абажалі.

Не прыняў рэвалюцыю і ў 1923 годзе выехаў з Расіі ў Прагу, дзе ўзначаліў Агульнастудэнцкі рускі хор.

16 лістапада 1924 года, незадоўга да пачатку чарговай рэпетыцыі, ён памёр ад раптоўнага прыпынку сэрца. У адпаведнасці з апошняй воляй у 1925 яго прах быў пахаваны ў Ленінградзе.

Нажаль, у 1924 кватэра Архангельскага ў Пецярбургу была разрабавана, і ўвесь яго архіў (невыдадзеныя рукапісы, перапіска з рускімі кампазітарамі, праграмы канцэртаў і водгукі прэсы) знік.

Архангельскі зрабіў сапраўдную рэвалюцыю ў праваслаўных спевах. Ён быў адным з першых (1880), хто замяніў у царкоўным хоры галасы хлопчыкаў на жаночыя галасы (сапрана і альты). Спачатку гэта было 20, потом да 90 чалавек. Гэта надала богаслужэбным спевам новую глыбіню і эмацыйнасць.

Напісаў дзве арыгінальныя літургіі, "Усяночнае трыванне», мноства духоўных канцэртаў і каля 80 мініяцюр. Сярод іх: 11 «Херувімскіх песень», 10 гімнаў «Міласць міру» і 16 песнапенняў, якія выконваюцца замест «прычасных вершаў». Асаблівае месца займае яго духоўны канцэрт «Памышляю дзень страшны», які вылучаецца высокім драматызмам і экспрэсіяй.
Яго зборнік «Спевы Бажэснай літургіі» стаў класікай і дагэтуль выкарыстоўваецца ў храмах па ўсім свеце.
Зрабіў сотні апрацовак народных песень, але менавіта праз духоўную музыку ён імкнуўся данесці да слухача высокую культуру «строгага стылю». Зблізіў царкоўную музыку з шырокім слухачом, зрабіўшы яе больш даступнай і выразнай, пры гэтым захаваўшы яе духоўную сутнасць.
Яго складанне «Спевы Бажэснай літургіі» стала класікай і да гэтага часу выкарыстоўваецца ў праваслаўных храмах па ўсім свеце.

Паводле сведчання кампазітара Ф.Нікішына,

«рэдка даводзілася сустракаць людзей, якія так радасна да канца сваіх дзён успрымалі жыццё. Той, хто, як я, бачыў пяшчотнае святло ў вачах Аляксандра Андрэевіча ў нерадасную пару хваробы, зразумее, чаму ён ніколі не заканчваў музычную думку на сумным вершы псалма, а заўсёды прыводзіў яе да заспакаяльнага вырашэння».

Таму не падаецца выпадковасцю, што многія са сваіх рукапісаў Аляксандр Андрэевіч пачынаў простай і кранальнай малітвай: «Госпадзе, клічу да Цябе, пачуй мяне».

На пастаменце — мелодыя з твора Архангельскага: «Пачуй, Божа, малітву маю».