Mikoła Kulikowicz

Mikałaj Szczahłou-Kulikowicz
1893(?)–1969. Białoruski kompozytor, muzykolog, historyk muzyki białoruskiej, etnograf, dyrygent, poeta i działacz białoruskiego ruchu emigracyjnego.

4 kwietnia 1893, Moskwa (albo 13 października 1896, albo 4 listopada 1897; dokładna data i miejsce różnią się w źródłach).
Urodził się na białoruskiej części Smoleńszczyzny w prawosławnej rosyjsko-białoruskiej rodzinie. Wcześnie osierocony, wychowywał się u ciotki — ihumeni prawosławnego monasteru w Twerze. Tam zaczął śpiewać w monasterskim chórze i szybko zwrócił uwagę wykładowców Moskiewskiej Synodalnej Szkoły Muzycznej.
Ukończył Moskiewską Synodalną Szkołę Śpiewu Cerkiewnego. Uczył się u znanego kompozytora A. Kastalskiego. Jako solista altowy koncertował w Europie.

Do 1925
Studiował i ukończył Konserwatorium Moskiewskie.

1928
Narodziny córki Natalli (z pierwszego małżeństwa z Natallą Czamiarysową. Był żonaty dwukrotnie. Druga żona — śpiewaczka Nadzieja Hrade-Kulikowicz — po jego śmierci przekazała archiwum kompozytora do Białoruskiej Biblioteki im. Franciszka Skaryny w Londynie).

Lata 1930.
Zbierał i badał folklor na Smoleńszczyźnie. Przez pewien czas mieszkał na Ukrainie.

1936
Przeprowadził się do Mińska. Pracował jako nauczyciel muzyki i redaktor muzyczny w Białoruskim Radiu. Stał się jednym z założycieli Teatru Operowego.

1937
Został dyrygentem orkiestry symfonicznej Białoruskiego Komitetu Radiowego.

Koniec lat 1930.
Aktywnie uczestniczył w tworzeniu Teatru Opery i Baletu Białorusi, pracował jako dyrygent jego orkiestry symfonicznej. Współpracował z czasopismem „Sowieckaja muzyka”.

1940
Na dekadę sztuki białoruskiej w Moskwie napisał kantatę „Stalin” i był już znanym kompozytorem.

1941–1942
Pozostał w okupowanym Mińsku. Nadal zbierał białoruski folklor muzyczny.

1942
Przygotował opracowanie Pieśń białoruska (rękopis). Skomponował operę Leśne jezioro do libretta N. Arsienniewej. Po odnowieniu Białoruskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej zajmował się reformą muzyki cerkiewnej. Stał na czele wydziałów muzycznych Białoruskiej Rady Kulturalnej oraz Białoruskiego Zjednoczenia Kulturalnego.

1943
Wydał w Mińsku Zbiór białoruskich pieśni kupalskich i żniwnych. Publikował artykuły w „Gazecie Białoruskiej” i czasopiśmie „Nowa Droga”.

1944
Stanął na czele wydziału muzycznego Białoruskiego Zjednoczenia Kulturalnego (utworzonego przez nazistowskie Niemcy na okupowanym terytorium).

W Białoruskim Zjednoczeniu Kulturalnym.
Od lewej: Mikałaj Kulikowicz-Szczahłou, Natalla Arsienniewa, Wiaczasłau Sielach. Mińsk, 1944.

Do librett Arsienniewej skomponował dwie opery: liryczno-romantyczną Leśne jezioro oraz historyczną Wsiasłau Czaradziej, a także operetkę Do ciepłych krain. Z jego muzyką Mińskiego Teatru Dramatycznego wystawiono Zatopiony dzwon według sztuki G. Hauptmanna; przygotowywano także Kastusia Kalinowskiego A. Mirowicza, lecz spektakl został zakazany przez niemiecką cenzurę. Napisał pracę Białoruska kultura muzyczna. Uczestniczył w II Wszechbiałoruskim Kongresie. W czasie ofensywy wojsk sowieckich razem z M. Rawienskim opuścił Mińsk i wyjechał do Niemiec, gdzie przyjął nazwisko Kulikowicz. Przez pewien czas przebywał w obozie dla osób przesiedlonych.

1944–1950
Mieszkał w Niemczech.

1946
Zorganizował objazdowy białoruski teatr estradowy, który dał koncerty w całej Zachodniej Niemczech. W tym okresie skomponował muzykę do Świętej Liturgii.

1950
Wyjechał do USA. Najpierw założył chór białoruski w Nowym Jorku, później przeniósł się do Chicago. Publikował artykuły krytyczne i szkice w wydaniach Instytutu Studiów ZSRR (Monachium) i Białoruskiego Instytutu Nauki i Sztuki (Chicago, USA).

Lata 1950.–1960.
Kierował chórami białoruskimi w Cleveland i Chicago. Przez 12 lat był dyrygentem chóru w greckokatolickim kościele Chrystusa Zbawiciela (Chicago). Występował w teatrze miniatury muzycznej.

1953
W Nowym Jorku ukazuje się jego książka Muzyka białoruska: krótki zarys historii białoruskiej sztuki muzycznej.

1954, 1955, 1960 Wydał Białoruskie zbiory pieśni.

1957 Praca Białoruska opera radziecka.

1961 Zbiór Kolędnicy.

1967 Zbiór Motywy rodzime.
Śmierć córki Natalli po ciężkiej chorobie.
W Cleveland wydał kilka białoruskich słowników, które sam zredagował. Tematyka historycznej przeszłości narodu białoruskiego leży u podstaw jego oper.

Autor operetki Do ciepłych krain, symfonii, suit symfonicznych, kantat, koncertów, pieśni i romansów do słów Janki Kupały („Jestem od was daleko, ojczyste pola”), M. Bahdanowicza („Pahonia”), U. Dubouki („O Białorusi, mój dzikiej różo”). Autor wybitnie lirycznej muzyki do pieśni „Bławatki”, „Pieśń biesiadna”, „Chabry” do własnych tekstów. Autor muzyki do spektakli dramatycznych, utworów muzyki cerkiewnej i opracowań białoruskich pieśni ludowych.

Płyty nagrane przez Szczahłowa były popularne nie tylko w białoruskich kręgach emigracyjnych. Ciekawe, że utwory z nich kradziono w ZSRR i przegrywano bez podawania nazwiska autora — jak to się stało na przykład z pieśnią ludową „Oj, orle”.

31 marca 1969
Zmarł w Chicago. Pochowany na cmentarzu św. Wojciecha w Niles (przedmieście Chicago).

„Mikoła Kulikowicz, kompozytor". 1994.
Anatol Źmitrawicz Krywienko. Płyta pilśniowa, olej. 40×30 cm.

Mikałaj Szczahłou-Kulikowicz uchodzi za jednego z głównych badaczy i strażników białoruskiej kultury muzycznej na emigracji, któremu udało się połączyć tradycję ludową z muzyką klasyczną i cerkiewną.

Jego osobiste archiwum znajduje się w Białoruskiej Bibliotece im. Franciszka Skaryny w Londynie.